Shqetësimi global po përshkallëzohet për situatën në Iran pasi është bërë e qartë në 24 orët e fundit se regjimi teokratik është i vendosur të shkojë në ekstrem për të shtypur protestat antiqeveritare që kanë përfshirë vendin.
Sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut, më shumë se 544 persona janë vrarë në 15 ditët e fundit, përfshirë tetë fëmijë, ndërsa përplasjet midis protestuesve dhe forcave të sigurisë shpërthejnë çdo natë me intensitet të pandërprerë.
Pavarësisht pretendimeve të ministrit të Jashtëm iranian Abbas Araghchi sot se “situata është nën kontroll të plotë” pas fundjavës së përgjakshme, është e qartë se protestuesit janë të vendosur të vazhdojnë luftën dhe nuk përjashtohet që ata të përballen me masa edhe më ekstreme shtypjeje.
Në këtë kontekst, siç raportohet nga CNN, anëtarët e parlamentit iranian i kanë bërë thirrje Ministrit të Informacionit që të rifillojë patrullimet nga milicia Basij me qëllim rivendosjen e rendit në kryeqytet dhe qytete të tjera. Por çfarë është kjo forcë paramilitare kontroverse që është përdorur për dekada nga shteti iranian për të shtypur protestat dhe kryengritjet sociale?
Kush janë Basij?
Fjala “Basij” do të thotë “mobilizim” në persisht dhe i referohet një organizate vullnetare paramilitare që vepron si një krah mbështetës i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), dega e fuqishme e forcave të armatosura iraniane e ngarkuar me mbrojtjen e sistemit politik.
Organizata Basij u themelua menjëherë pas Revolucionit Islamik të vitit 1979 nga Ajatollah Ruhollah Khomeini , i cili deklaroi në mënyrë të famshme se Irani nuk mund të shkatërrohej kurrë për sa kohë që kishte një milici prej 20 milionë burrash.
Kjo milici mbarëkombëtare rekruton anëtarë nga zonat rurale dhe urbane dhe është e organizuar kryesisht rreth xhamive në Teheran dhe qytete të tjera të mëdha. Zakonisht i bashkohen të rinj nga klasat shoqërore më të varfra dhe më konservatore. Me një prani në pothuajse çdo qytet dhe qytezë në Iran, Basij veprojnë si një forcë ndihmëse për të zbatuar kontrollin shtetëror mbi shoqërinë, duke ndërmarrë – ndër të tjera – detyra të “policisë morale” në pikat e kontrollit dhe hapësirat publike dhe duke marrë pjesë në shtypjen e tubimeve antiqeveritare.
Si është forcuar roli i tyre me kalimin e viteve?
Gjatë Luftës Iran-Irak , qindra mijëra njerëz u ofruan vullnetarë për t’u bashkuar me Basij-in, përfshirë fëmijë deri në 12 vjeç dhe të moshuar, pas një fushate të suksesshme rekrutimi që përfshinte vizita në shkolla dhe propagandë të gjerë mediatike. Sipas historianëve, Trupat e Gardës Revolucionare Islamike i përdorën anëtarët e Basij-it në sulme të “valës njerëzore”, që synonin pastrimin e fushave të minuara ose tërheqjen e zjarrit të armikut.
Roli i tyre u rrit ndjeshëm pas vitit 2003, kur ata u riorganizuan dhe u forcuan për shkak të frikës nga një pushtim i mundshëm perëndimor ose amerikan. Që atëherë, forca paraushtarake është shfaqur sistematikisht në fazat e hershme të kryengritjeve dhe trazirave sociale.
Në vitin 2009, ata morën pjesë në kontrollin e turmave kur dhjetëra mijëra demonstrues dolën në rrugët e Teheranit për të protestuar kundër rezultateve të zgjedhjeve presidenciale. Në mënyrë të ngjashme, në vitin 2022, ata morën pjesë në shtypjen e demonstratave masive që pasuan vdekjen e 22-vjeçares Mahsa Amini ndërsa ajo ishte në paraburgim nga “policia e moralit”.
“Të pranishëm” në valën aktuale të protestave
Sipas CNN, Basij janë ndër forcat e sigurisë të vendosura në shumë qytete gjatë valës aktuale të protestave, të cilat disa i konsiderojnë më të dhunshmet në vite.
Mediat shtetërore kanë raportuar gjithashtu viktima midis forcave të sigurisë, përfshirë anëtarë të milicisë. Ka gjithashtu indikacione se grupi është i përfshirë edhe në monitorimin e aktivitetit online gjatë protestave. Në një postim në Telegram të dielën, Agjencia e Lajmeve Basij, media zyrtare e forcës paraushtarake, tha se faqja e saj e internetit dhe llogaritë në mediat sociale ishin mbyllur, duke vënë në dukje se “arrestimet e blogerëve që mbështesin trazirat vazhdojnë”.
Si milicia Basij ashtu edhe disa nga komandantët e saj janë shënjestruar vazhdimisht nga sanksionet nga qeveria amerikane, duke përfshirë shkeljet e të drejtave të njeriut, shtypjen e dhunshme të protestave studentore dhe akuzat për përdorimin e fëmijëve luftëtarë.